γράφει ο Νίκος Μαρκάτος*
Δεν είναι ατύχημα. Είναι
έγκλημα»: αυτή η φράση κυκλοφόρησε μέσα σε λίγο καιρό ως κοινός τόπος για τους
πολίτες που δεν αντέχουν άλλο τη σιωπή της ατιμωρησίας. Και, δυστυχώς, έχει
δίκιο. Το δυστύχημα στα Τέμπη δεν ήταν ούτε «τραγωδία» της μοίρας, ούτε μόνο
«ανθρώπινο λάθος». Ηταν το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών, συγκάλυψης και μιας
ατελείωτης αλυσίδας ανευθυνότητας. Ενα συλλογικό έγκλημα που βαραίνει
πολιτικούς, δικαστές, δημοσιογράφους και επιστήμονες. Οι Ελληνες πολίτες
γνωρίζουν καλά την αλήθεια. Το σύστημα τηλεδιοίκησης δεν λειτούργησε ποτέ όπως
έπρεπε, παρά τα εκατομμύρια που δαπανήθηκαν. Οι αρμόδιοι υπουργοί μιλούσαν για
«ασφάλεια», ενώ γνώριζαν.
Τα στοιχεία που φωτίζουν τη
βαρύτητα της υπόθεσης
● Η σημαντικότατη σύμβαση 717 για
σηματοδότηση και τηλεδιοίκηση, η οποία (αν είχε ολοκληρωθεί) θα απέτρεπε το
δυστύχημα, παρατάθηκε επανειλημμένα και δεν εκτελέστηκε εγκαίρως.
● Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διώκει
την Aktor, την Alstom και στελέχη τους για «εγκληματικό σχεδιασμό» στη σύμβαση
717.
● Οι οικογένειες των θυμάτων
κατέθεσαν μηνυτήρια αναφορά κατά πρώην υπουργών για πολιτικές και ποινικές
ευθύνες.
● Η πρόεδρος Εφετών Λάρισας
άνοιξε τον δρόμο για παραπομπή σε δίκη 36 κατηγορουμένων για το δυστύχημα, με
κατηγορίες κακουργηματικού χαρακτήρα.
Η πολιτική, η επιστημονική και η
δικαστική ντροπή
● Σε όλη αυτή την τραγωδία, η
πολιτική διαχείριση έδειξε το πιο σκληρό της πρόσωπο: εξαγγελίες χωρίς έργο,
μετάθεση ευθυνών, θρασύτητα στις δικαιολογίες.
● Οι επιστημονικές και τεχνικές
αρχές που επικαλούνται κάποιοι δεν μπορούν να καλύψουν την έλλειψη ενημέρωσης,
την εξάλειψη στοιχείων και τον ανεπαρκή έλεγχο.
● Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να
λειτουργεί με καθυστερήσεις και συγκάλυψη. Χρειάζεται αποδεικτική και όχι
προσχηματική λειτουργία.
Ο θυμός της κοινωνίας
● Χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν
στο Σύνταγμα, με κεντρικό σύνθημα «Δικαιοσύνη».
● Η σιωπηλή διαμαρτυρία διήρκεσε,
αλλά οι φωνές «Δολοφόνοι» επαναφέρουν το αυτονόητο: ότι η ζωή δεν επιτρέπεται
να θεωρείται κόστος.
● Δεν πρόκειται μόνο για τους
συγγενείς των θυμάτων, αλλά για όλους τους πολίτες που δεν αντέχουν την
ατιμωρησία και απαιτούν δικαιοσύνη.
Η Ελλάδα που αρνείται να ξεχάσει
● Δεν αρκεί να ζητάμε «να μην το
ξανακάνετε». Χρειάζεται αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε πολιτική ευθύνη,
τεχνική επάρκεια και δικαστική ανεξαρτησία.
● Απαιτούμε:
1. Πλήρη, ανεξάρτητη έρευνα όλων
των εμπλεκομένων.
2. Απόδοση πολιτικών, ποινικών
και ηθικών ευθυνών.
3. Νόμους με πρόληψη, ελέγχους
και κυρώσεις για όσους παρεκκλίνουν.
4. Διαφάνεια και συμμετοχή
πολιτών σε ελέγχους.
5. Καμία επιστροφή στην
παθητικότητα, οι νεκροί απαιτούν σεβασμό.
Δεν μπορώ άλλο να ξεχωρίζω
«κρατικούς λειτουργούς», «επιστημονικούς φορείς», «δικαστικά σώματα» ως
κάποιους που απλά κάνουν το καθήκον τους. Ολοι και όλες φέρουμε ευθύνη - και η
σιωπή είναι συνενοχή.
Η Δικαιοσύνη, αντί να σταθεί στο
ύψος της, κωλυσιεργεί ή βιάζεται, ανάλογα. Οι υπεύθυνοι μένουν στο απυρόβλητο,
ενώ επιχειρείται να φορτωθεί η ευθύνη μόνο σε έναν σταθμάρχη. Αυτή δεν είναι
Δικαιοσύνη – είναι συνενοχή.
Οι δημοσιογράφοι που έπρεπε να
αναδεικνύουν τα σκάνδαλα, μετατρέπονται σε φερέφωνα της εξουσίας. Αντί για
έρευνα, προσφέρουν τηλεοπτικά άλλοθι.
Και η επιστημονική κοινότητα;
Πολλές φορές σιωπά, φοβισμένη ή βολεμένη. Οταν η σιωπή γίνεται συνενοχή, η
επιστήμη χάνει την ψυχή της.
Αυτή η χώρα οφείλει στους νεκρούς
των Τεμπών μια τιμητική αλλαγή: να μην επιτρέψει ποτέ άλλοτε η ανθρώπινη ζωή να
χαθεί σε μια λίστα ελέγχων που «ξεχάστηκαν», σε μια σύμβαση που «έμεινε στη
μέση», σε μια δικαστική καθυστέρηση που ακυρώνει το νόημα της Δικαιοσύνης.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να προχωρήσει
έτσι. Η οργή των πολιτών δεν είναι παροδική, είναι βαθιά και δικαιολογημένη.
Γιατί όλοι γνωρίζουμε ότι αύριο μπορεί να συμβεί ξανά αν δεν αλλάξει ριζικά το
κράτος, η πολιτική, η Δικαιοσύνη, τα ΜΜΕ, η ίδια η νοοτροπία μας.
Τα Τέμπη δεν είναι απλώς μια
πληγή. Είναι ο καθρέφτης μας. Και όσο δεν κοιταζόμαστε σε αυτόν τον καθρέφτη με
ειλικρίνεια, θα ζούμε με το ίδιο αίσχος.
*Ομότ. καθηγητής ΕΜΠ, π. πρύτανης
ΕΜΠ, γ.γ. Ευρωπαϊκής Ενωσης Ομότιμων Καθηγητών