Το εκπληκτικό ταξίδι που κάνει ο εγκέφαλός μας την ώρα του ύπνου

Κάθε νύχτα σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας βιώνουμε μία εκπληκτική μεταμόρφωση. Ο εγκέφαλός μας μεταβάλλει ριζικά τη συμπεριφορά του. Για λίγο, είμαστε σχεδόν εξ ολοκλήρου παράλυτοι. Τα μάτια μας, όμως, περιοδικά και πίσω από τα κλειστά βλέφαρα κάνουν σαν να βλέπουν και οι μικροσκοπικοί μύες στο μέσο αυτί μας, ακόμα και στη σιωπή, κινούνται σαν να ακούνε. Είμαστε -άνδρες και γυναίκες- επανειλημμένα σε σεξουαλική διέγερση. Μερικές φορές νομίζουμε ότι μπορούμε να πετάξουμε. Πλησιάζουμε στα όρια του θανάτου. Εν ολίγοις, κοιμόμαστε.

Γύρω στο 350 π.Χ., ο Αριστοτέλης έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο «Περί ύπνου και εγρηγόρσεως». Ο Έλληνας φιλόσοφος αφιέρωσε τρεις πραγματείες στον ύπνο, αναζητώντας το τι και το πώς: Τι είναι το όνειρο και πώς συμβαίνει κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Για τα επόμενα 2.300 χρόνια κανείς δεν είχε δώσει μία πειστική απάντηση. Μέχρι που το 1924 ο Γερμανός ψυχίατρος Hans Berger εφηύρε τον ηλεκτροεγκεφαλογράφο, ο οποίος κατέγραψε την ηλεκτρική δραστηριότητα στον εγκέφαλο. Ήταν η στιγμή κατά την οποία η μελέτη του ύπνου «μετατοπίστηκε» από τη φιλοσοφία στην επιστήμη. Μόνο τις τελευταίες δεκαετίες, όμως, καθώς οι απεικονιστικές εξετάσεις δίνουν μία λεπτομερή καταγραφή της εσωτερικής λειτουργίας του εγκεφάλου, κατάφεραν οι ερευνητές να δώσουν μία -σχετικά- πειστική απάντηση στον Αριστοτέλη.

Όλα όσα έχουμε μάθει για τον ύπνο καταλήγουν στη σημασία που έχει για την ψυχική και σωματική υγεία. Το μοντέλο ύπνος - αφύπνιση αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης βιολογίας, μια προσαρμογή στις απαιτήσεις της γήινης ζωής που γυρίζει στον τροχό της ημέρας και της νύχτας. Το 2017 το Νόμπελ Ιατρικής απονεμήθηκε σε τρεις επιστήμονες οι οποίοι, τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, «ξεκλείδωσαν» τον κώδικα του βιολογικού ρολογιού που «βρίσκεται» μέσα στα κύτταρά μας και ο οποίος μας κρατάει σε συγχρονισμό με τον ήλιο. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, όταν ο κιρκαδικός ρυθμός καταρρεύσει, αυξάνεται ο κίνδυνος για ασθένειες όπως ο διαβήτης, οι καρδιακές παθήσεις και η άνοια.

Ωστόσο, η ανισορροπία μεταξύ του τρόπου ζωής μας και του κύκλου ημέρας - νύχτας, έχει λάβει μορφή επιδημίας. «Είναι σα να γίνεται ένα παγκόσμιο τεστ -στο οποίο υποβαλλόμαστε όλοι - με θέμα τις αρνητικές συνέπειες της στέρησης του ύπνου», σημειώνει ο Robert Stickgold, διευθυντής του Κέντρου για τον Ύπνο και τη Γνωστική Λειτουργία της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ. Ο μέσος Αμερικανός σήμερα κοιμάται λιγότερο από επτά ώρες τη νύχτα, περίπου δύο ώρες λιγότερο από έναν αιώνα πριν. Αυτό οφείλεται κυρίως στα ηλεκτρικά φώτα που υπάρχουν παντού, από τον φωτισμό μέχρι τις τηλεοράσεις, τους υπολογιστές και τα smartphones.

Στον φωταγωγημένο, αεικίνητο κόσμο μας, αντιλαμβανόμαστε συχνά τον ύπνο σαν αντίπαλο, ως μία κατάσταση που μας στερεί την παραγωγικότητα και το παιχνίδι. Ο Τόμας Έντισον στον οποίον συνήθως αποδίδεται η εφεύρεση του λαμπτήρα πυρακτώσεως, δήλωνε ότι «ο ύπνος είναι μία παράλογη, κακή συνήθεια» και πίστευε ότι τελικά θα απαλλαγούμε από αυτόν.

Ο πλήρης νυχτερινός ύπνος θεωρείται στις μέρες μας σπάνιος και ντεμοντέ όπως μια χειρόγραφη επιστολή. Όλοι προσπαθούμε λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής και των υποχρεώσεων να «κόψουμε δρόμο», να παρακάμψουμε τον ύπνο, αγνοώντας το περίπλοκο, συναρπαστικό ταξίδι που είμαστε κατασκευασμένοι να κάνουμε κάθε βράδυ. Σε μια καλή νύχτα, περνάμε τέσσερις ή πέντε φορές μέσα από διάφορα στάδια ύπνου, καθένα με ξεχωριστές ιδιότητες και σκοπό, σαν μία σουρεαλιστική κάθοδο σε έναν εναλλακτικό κόσμο.

Στάδια 1 - 2

Την ώρα που πέφτουμε για ύπνο, ο εγκέφαλος παραμένει ενεργός και πυροδοτεί μία διαδικασία επεξεργασίας, αποφασίζοντας ποιες μνήμες θα κρατήσει και ποιες θα πετάξει. Ο μετασχηματισμός συμβαίνει γρήγορα. Το ανθρώπινο σώμα δεν θέλει να καθυστερεί ανάμεσα στα στάδια, να βρίσκεται σε κατάσταση αναμονής. Προτιμά να είναι είτε στο ένα, είτε στο άλλο -ξύπνιο ή κοιμισμένο. Έτσι σβήνουμε τα φώτα, πέφτουμε στο κρεβάτι και κλείνουμε τα μάτια. Εάν ο κιρκαδικός μας ρυθμός ακολουθεί τη ροή μέρας - νύχτας (φως - σκοτάδι) και εφόσον ο επίφυλος αδένας στη βάση του εγκεφάλου μας αντλεί μελατονίνη, δηλώνοντας κατά αυτόν τον τρόπο ότι είναι νύχτα και εφόσον ευθυγραμμιστεί με μια σειρά άλλων συστημάτων, αναλαμβάνουν οι νευρώνες μας.

Οι οποίοι νευρώνες, περίπου 86 δισεκατομμύρια από αυτούς, είναι τα κύτταρα που αποτελούν το «διαδίκτυο» του εγκεφάλου, επικοινωνώντας μεταξύ τους μέσω ηλεκτρικών και χημικών σημάτων. Όταν είμαστε εντελώς ξύπνιοι, οι νευρώνες σχηματίζουν ένα θορυβώδες πλήθος, μια κυτταρική καταιγίδα. Όταν πυροδοτούνται κατά τρόπο ομοιόμορφο και ρυθμικό -στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα μοιάζουν με τακτικές κυματιστές γραμμές- ο εγκέφαλος έχει «στραφεί προς τα μέσα», μακριά από το χάος της καθημερινότητας. Ταυτόχρονα, οι αισθητήριοι υποδοχείς μας ησυχάζουν και πολύ σύντομα είμαστε πλέον κοιμισμένοι.

Οι επιστήμονες το ονομάζουν στάδιο 1, το ρηχό τέλος του ύπνου. Διαρκεί ίσως πέντε λεπτά. Στη συνέχεια, από το βάθος του εγκεφάλου, έρχεται μια σειρά από ηλεκτρικούς σπινθήρες στον εγκεφαλικό φλοιό, τη γεμάτη πτυχώσεις φαιά ουσία που καλύπτει το εξωτερικό στρώμα του εγκεφάλου, έδρα της γλώσσας και της συνείδησης. Αυτές οι εκρήξεις μισού δευτερολέπτου, που ονομάζονται άτρακτοι, δείχνουν ότι έχουμε εισέλθει στο στάδιο 2.

Ο εγκέφαλός μας δεν είναι λιγότερο δραστήριος όταν κοιμάται, όπως εκτιμούσαν οι επιστήμονες επί σειρά ετών, απλώς είναι ενεργός με διαφορετικό τρόπο. Οι άτρακτοι διεγείρουν τον φλοιό με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρεί  πληροφορίες που έχουν αποκτηθεί πρόσφατα -και ίσως επίσης να τις συνδέουν με τη γνώση στη μακροχρόνια μνήμη. Ο ύπνος δημιουργεί συνδέσεις που ίσως ποτέ δεν θα είχαμε δημιουργήσει συνειδητά, κάτι που λίγο ως πολύ όλοι ξέρουμε διαισθητικά.

Την ημέρα ο εγκέφαλος συλλέγει εξωτερικά ερεθίσματα και τη νύχτα συνδέει τις πληροφορίες που έχουν συλλεχθεί. Τη νύχτα, δηλαδή, περνάει από την εγγραφή στην επεξεργασία, μια αλλαγή που μπορεί να μετρηθεί με τη μοριακή κλίμακα. Ο κοιμώμενος εγκέφαλος επιμελείται ενεργά ποιες αναμνήσεις πρέπει να κρατήσει και ποιες να πετάξει.

Δεν επιλέγει απαραίτητα σοφά. Ο ύπνος ενισχύει τη μνήμη μας τόσο δυναμικά -όχι μόνο στο στάδιο 2, όπου περνάμε περίπου το ήμισυ του ύπνου μας, αλλά σε όλο αυτό το νυχτερινό ταξίδι που κάνουμε βυθισμένοι- ώστε ίσως είναι καλύτερο, για παράδειγμα, οι εξαντλημένοι στρατιώτες που επιστρέφουν από οδυνηρές αποστολές να μην πηγαίνουν απευθείας για ύπνο. Εάν οι στρατιώτες μπορούν να παραμείνουν ξύπνιοι επί έξι έως οκτώ ώρες μετά, είναι πολύ πιθανό να αποφύγουν τη διαταραχή του μετατραυματικού στρες, σύμφωνα με την νευροεπιστήμονα Τζίνα Πάε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Σύμφωνα με έρευνες, ο ύπνος μετά από ένα σημαντικό γεγονός και πριν τη διανοητική επεξεργασία - επίλυσή του, είναι πιο πιθανό να μετατρέψει την εμπειρία σε μακροπρόθεσμες αναμνήσεις.

Το στάδιο 2 μπορεί να διαρκέσει έως και 50 λεπτά κατά τη διάρκεια του πρώτου κύκλου ύπνου που διαρκεί συνολικά 90 λεπτά. Όταν οι «εκρήξεις» μειώνονται, ο καρδιακός ρυθμός επιβραδύνεται και η θερμοκρασία πέφτει. Οποιαδήποτε επίγνωση του εξωτερικού περιβάλλοντος απλά εξαφανίζεται και ξεκινάμε τη μακρά κατάδυση στα στάδια 3 και 4, όπου αρχίζει ο βαθύς ύπνος.

Στάδια 3 - 4

Εισερχόμαστε σε έναν βαθύ ύπνο σαν να πέφτουμε σε κώμα, που είναι τόσο σημαντικός για τον εγκέφαλό μας όσο είναι η τροφή για το σώμα μας. Είναι η ώρα για το «νοικοκυριό» του οργανισμού, όχι για όνειρα.

Κάθε ζώο, χωρίς εξαίρεση, παρουσιάζει τουλάχιστον μια πρωτόγονη μορφή ύπνου. Οι καμηλοπαρδάλεις κοιμούνται λιγότερο από πέντε ώρες. Τα άλογα συνήθως κοιμούνται ένα μέρος της νύχτας όρθια και το υπόλοιπο ξαπλωμένα. Τα δελφίνια κοιμούνται με το μισό ημισφαίριο του εγκεφάλου τους: Το ήμισυ του εγκεφάλου κοιμάται ενώ το άλλο μισό είναι ξύπνιο, επιτρέποντάς τους να κολυμπούν συνεχώς. Ο καρχαρίας τροφός κοιμάται στον βυθό. Οι κατσαρίδες κοιμούνται όταν χαμηλώνουν τις κεραίες τους, ενώ είναι ευαίσθητες στην… καφεΐνη.

Ο ύπνος, που ορίζεται ως η συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από μειωμένη ανταπόκριση και μειωμένη κινητικότητα που διαταράσσεται εύκολα (σε αντίθεση με τη χειμερία νάρκη ή το κώμα), υπάρχει σε πλάσματα χωρίς καθόλου εγκέφαλο. Οι μονοκύτταροι οργανισμοί όπως το πλαγκτόν παρουσιάζουν σαφείς κύκλους δραστηριότητας και ανάπαυσης. Αυτό σημαίνει ότι ο ύπνος είναι αρχέγονος και ότι η αρχική και γενική λειτουργία του δεν αφορά την οργάνωση της μνήμης ή την εκμάθηση, αλλά περισσότερο τη διατήρηση της ίδιας της ζωής. Είναι προφανώς φυσικός νόμος ότι κάθε πλάσμα, ανεξάρτητα από το μέγεθός του, δεν μπορεί να «πατάει γκάζι» 24 ώρες το 24ωρο. «Το να είναι κανείς ξύπνιος είναι απαιτητική υπόθεση» σημειώνει ο Thomas Scammell, καθηγητής Νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. «Χρειαζόμαστε μια περίοδο ανάπαυσης που βοηθά τα κύτταρα να αναρρώσουν».

Για τους ανθρώπους αυτό συμβαίνει κυρίως όταν βρίσκονται στον βαθύ ύπνο, στα στάδια 3 και 4, τα οποία διαφέρουν ως προς το ποσοστό της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Στον βαθύ ύπνο τα κύτταρά μας παράγουν την περισσότερη αυξητική ορμόνη, η οποία είναι απαραίτητη καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής για το σέρβις των οστών και των μυών.

Ο ύπνος είναι απαραίτητος για τη διατήρηση ενός υγιούς ανοσοποιητικού συστήματος, για τη θερμοκρασία του σώματος και την αρτηριακή πίεση. Χωρίς αρκετή ενέργεια, δεν μπορούμε να ρυθμίσουμε επαρκώς τη διάθεσή μας ή να ανακάμψουμε γρήγορα από τραυματισμούς. Ο ύπνος πιθανώς μας είναι πιο απαραίτητος ακόμη και από την τροφή. Τα ζώα πεθαίνουν πρώτα από τη στέρηση ύπνου και μετά από την πείνα, λέει ο Steven Lockley από το Brigham and Women’s Hospital στη Βοστόνη.

Όσο γίνεται όλο αυτό το «νοικοκυριό» και η επισκευή, οι μύες μας είναι απόλυτα χαλαροί. Η διανοητική δραστηριότητα είναι ελάχιστη: Τα κύματα στο στάδιο 4 είναι παρόμοια με τα μοντέλα που παράγουν οι ασθενείς με κώμα. Δεν ονειρευόμαστε συνήθως κατά το στάδιο 4 και μάλλον, δεν αισθανόμαστε πόνο. Στην ελληνική μυθολογία οι θεοί Ύπνος και Θάνατος, τα παιδιά της Νύχτας και του Ερέβους, ήταν δίδυμα αδέλφια και, σύμφωνα με το National Geographic, φαίνεται ότι οι Έλληνες έχουν δίκιο. «Το στάδιο 4 του ύπνου δεν απέχει πολύ από το κώμα ή τον εγκεφαλικό θάνατο. Και ενώ αφορά την ανάκτηση και αποκατάσταση, δεν είναι κάτι που χρειαζόμαστε σε υπερβολική δόση» εξηγεί ο Michael Perlis, διευθυντής του προγράμματος Behavioral Sleep Medicine στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. Το πιο πολύ που μπορούμε να παραμείνουμε στη φάση 4 μόνο είναι περίπου τα 30 λεπτά -αμέσως μετά ο εγκέφαλος ενεργοποιείται. (Στους υπνοβάτες, αυτή η μετατόπιση συνοδεύεται συνήθως από σωματικό τράνταγμα).

Σε αυτό το σημείο, αντί να επαναλάβει τα στάδια ξανά, ο εγκέφαλος επαναφέρει τον εαυτό του για κάτι εντελώς νέο, ένα ταξίδι πραγματικά περίεργο. 

REM

Το στάδιο REM (Rapid eye movement) ανακαλύφθηκε το 1953 από τους Eugene Aserinsky και Nathaniel Kleitman στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο.

Πριν από αυτό, η φάση αυτή θεωρούνταν μια παραλλαγή της πρώτης φάσης και όχι ιδιαίτερα σημαντική. Αλλά όταν τεκμηριώθηκε και έγινε κατανοητό ότι σχεδόν όλα τα «ζωντανά όνειρα» συμβαίνουν σε αυτή τη φάση, η επιστήμη του ύπνου κέρδισε το ενδιαφέρον των ερευνητών.

Ένας υγιής ύπνος αρχίζει με ένα σπιράλ καθόδου μέχρι το στάδιο 4, μια στιγμιαία επιστροφή στην αφύπνιση και μια φάση REM που διαρκεί από 5 έως 20 λεπτά. Με κάθε επόμενο κύκλο, ο χρόνος REM διπλασιάζεται. Συνολικά, ο ύπνος REM καταλαμβάνει περίπου το 1/5 του συνολικού χρόνου ανάπαυσης στους ενήλικες.

Ωστόσο, τα στάδια 1 έως 4 έχουν επισημανθεί ως ύπνος μη REM ή NREM- 80% του ύπνου ορίζεται από το τι δεν είναι. Οι επιστήμονες του ύπνου εικάζουν ότι συγκεκριμένες ακολουθίες NREM και REM ύπνου βελτιστοποιούν με κάποιο τρόπο τη σωματική και ψυχική ανάκτηση. Ο ύπνος REM φαίνεται επίσης απαραίτητος για τη ρύθμιση της διάθεσης και την εδραίωση της μνήμης.

Κάθε φορά που βρισκόμαστε στη φάση REM, κυριολεκτικά τρελαινόμαστε. Εξ ορισμού, η ψύχωση είναι μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ψευδαισθήσεις και αυταπάτες. Τα όνειρα, υποστηρίζουν μερικοί επιστήμονες του ύπνου, είναι μια ψυχωτική κατάσταση: Πιστεύουμε απόλυτα αυτό που βλέπουμε -το οποίο δεν υπάρχει- και αποδεχόμαστε πλήρως  ότι ο χρόνος, η τοποθεσία και οι ίδιοι οι άνθρωποι μπορούν να μεταμορφωθούν και να εξαφανιστούν χωρίς καμία προειδοποίηση. Μόνο στον ύπνο REM συναντάμε την πλήρη δύναμη της νυχτερινής τρέλας μας.

Από τους αρχαίους Έλληνες μέχρι τον Σίγκμουντ Φρόιντ και τη λαϊκή παράδοση, τα όνειρα είναι τυλιγμένα σε ένα γοητευτικό πέπλο μυστηρίου, ερμηνευμένα είτε ως σημάδια από τους θεούς, είτε ως μηνύματα από το ασυνείδητό μας.

Σήμερα, πολλοί ειδικοί στον ύπνο εκτιμούν ότι τα όνειρα προκύπτουν από τη χαοτική λειτουργία των νευρώνων και ότι ακόμη και αν είναι «διαποτισμένα» από τη συναισθηματική κατάσταση μας στερούνται σημασίας. Όταν ξυπνήσουμε, αναζητώντας κάποιο νόημα, ο συνειδητός πλέον εγκέφαλος κόβει και ράβει στα γρήγορα ένα ύφασμα από τυχαία κομμάτια.

Άλλοι επιστήμονες του ύπνου διαφωνούν έντονα. «Το περιεχόμενο των ονείρων» λέει ο Stickgold του Χάρβαρντ, «αποτελεί μέρος ενός εξελιγμένου μηχανισμού για την εξέταση της μεγαλύτερης σημασίας των νέων αναμνήσεων και του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσαν να είναι χρήσιμες στο μέλλον».

Είναι λάθος ότι νομίζουμε πως τα όνειρα είναι μόνο μια στιγμιαία λάμψη, ένα «φλας», καθώς σύμφωνα με τους ερευνητές καλύπτουν σχεδόν όλο τον ύπνο REM, συνήθως περίπου δύο ώρες τη νύχτα, αν και αυτό μειώνεται με την ηλικία. Τα νεογέννητα βρέφη κοιμούνται μέχρι και 17 ώρες την ημέρα και ξοδεύουν περίπου τις μισές από αυτές τις ώρες σε μια ενεργό κατάσταση τύπου REM. Και για περίπου ένα μήνα στη μήτρα, ξεκινώντας από την 26η εβδομάδα της κύησης, φαίνεται ότι τα έμβρυα παραμένουν χωρίς παύση σε κατάσταση πολύ παρόμοια με τον ύπνο REM.

Όλος αυτός ο χρόνος REM σημαίνει ότι, το εγκέφαλος δοκιμάζει το software του λίγο πριν φτάσει σε πλήρη λειτουργία. Η διαδικασία δεν είναι τίποτα λιγότερο από το άνοιγμα του νου.

tvxs.gr

Πέθανε ο Μάνος Ελευθερίου

Σε ηλικία 80 ετών

Μια μεγάλη απώλεια για την Ελλάδα σήμερα το πρωί. Πέθανε σε ηλικία 80 ετών ο σπουδαίος Έλληνας ποιητής, στιχουργός και πεζογράφος Μάνος Ελευθερίου. Είχε πρόσφατα αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα υγείας, το ξεπέρασε αλλά τα ξημερώματα απεβίωσε από ανακοπή καρδιάς.

Ο Μάνος Ελευθερίου έχει γράψει ποιητικές συλλογές, διηγήματα, μία νουβέλα, δύο μυθιστορήματα και περισσότερα από 400 τραγούδια. Παράλληλα έχει εργαστεί ως αρθρογράφος, επιμελητής εκδόσεων, εικονογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός.

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ερμούπολη της Σύρου. Ο πατέρας του ήταν ναυτικός. Σε ηλικία 14 ετών έρχεται με την οικογένειά του από την Σύρο στην Αθήνα και τα πρώτα επτά χρόνια κατοικούν στο Χαλάνδρι. Το 1960 μετακομίζουν οικογενειακώς στο Νέο Ψυχικό. Το 1955 γνωρίζεται με τον Άγγελο Τερζάκη ο οποίος τον ωθεί να παρακολουθήσει μαθήματα στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου ως ακροατής. Το 1956 γράφεται στο τμήμα θεάτρου της Σχολής Σταυράκου με καθηγητές τον Χρήστο Βαχλιώτη, Γιώργο Θεοδοσιάδη και Γρηγόρη Γρηγορίου.

Το 1960 στα Ιωάννινα όπου βρέθηκε για να εκτελέσει την στρατιωτική του θητεία αρχίζει να γράφει θεατρικά έργα και ποιήματα. Το 1962 σε ηλικία μόλις 24 ετών δημοσιεύει την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Συνοικισμός, με δικά του χρήματα αλλά δεν είχε την αναμενόμενη επιτυχία. Την ίδια εποχή στα Ιωάννινα γράφει τους πρώτους στίχους, ανάμεσα στους οποίους ήταν και «Το τρένο φεύγει στις 8:00» που αργότερα μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης. Τον Οκτώβριο του 1963 ξεκινά να εργάζεται στο «Reader’s Digest» όπου και παρέμεινε για τα επόμενα δεκαέξι χρόνια. Στο μεταξύ κυκλοφορούν τα δύο πρώτα του βιβλία με διηγήματα, Το διευθυντήριο (1964) και Η σφαγή (1965) για τα οποία γράφτηκαν εξαιρετικές κριτικές.Το 1964 παρουσιάζεται στην ελληνική δισκογραφία.

Συνεργάζεται με το συνθέτη Χρήστο Λεοντή καθώς και τον Μίκη Θεοδωράκη (1967) με τον οποίο η συνεργασία διακόπηκε λόγω της Δικτατορίας. Τα συγκεκριμένα τραγούδια πρωτοκυκλοφόρησαν το 1970 στο Παρίσι. Συνεργάστηκε με τον Δήμο Μούτση (Άγιος Φεβρουάριος, 1971) και με τον Γιάννη Μαρκόπουλο στον δίσκο Θητεία του οποίου η ηχογράφηση άρχισε το Νοέμβριο του 1973, διακόπηκε από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και τελικά κυκλοφόρησε το 1974 με την Μεταπολίτευση.

Κατά καιρούς είχε συνεργαστεί σχεδόν με όλους τους Έλληνες συνθέτες, όπως με τον συνθέτη Σταύρο Κουγιουμτζή και τον τραγουδιστή Γιώργο Νταλάρα καθώς και με το Θανάση Γκαϊφύλλια στην Ατέλειωτη Εκδρομή (1975), τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Γιάννη Σπανό, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Σταμάτη Κραουνάκη, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη, τον Γιώργο Χατζηνάσιο, τον Αντώνη Βαρδή και πολλούς άλλους. Παράλληλα έγραφε και εικονογραφούσε παραμύθια για παιδιά και επιμελείται την έκδοση λευκωμάτων με θέμα την Σύρο: Ενθύμιον Σύρας, Θέατρο στην Ερμούπολη κ.α.

Την δεκαετία του ‘90 αρθρογραφεί και συγχρόνως κάνει ραδιοφωνικές εκπομπές στον Αθήνα 9,84 και στο Δεύτερο Πρόγραμμα.

Το 1994 εκδίδει τη πρώτη του νουβέλα με τίτλο Το άγγιγμα του χρόνου. Το 2004 δημοσιεύει το πρώτο του μυθιστόρημα Ο Καιρός των Χρυσανθέμων που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2005. Το 2013 ο Μάνος Ελευθερίου, βραβεύθηκε για την συνολική προσφορά του από την Ακαδημία Αθηνών.

Δισκογραφικές επιτυχίες

·         Το παλληκάρι έχει καημό (Μ.Θεοδωράκης)

·         Σ’ αυτή τη γειτονιά (Μ.Θεοδωράκης)

·         Ο Άγιος Φεβρουάριος (Δ.Μούτσης)

·         Η σούστα πήγαινε μπροστά (Δ.Μούτσης)

·         Άλλος για Χίο τράβηξε (Δ.Μούτσης)

·         Ο χάρος βγήκε παγανιά (Δ.Μούτσης)

·         Θητεία (Γ.Μαρκόπουλος)

·         Μαλαματένια λόγια (Γ.Μαρκόπουλος)

·         Τα λόγια και τα χρόνια (Γ.Μαρκόπουλος)

·         Παραπονεμένα λόγια ( Γ.Μαρκόπουλος)

·         Κάτω απ’τη μαρκίζα (Γ.Σπανός)

·         Οι ελεύθεροι κι ωραίοι (Στ.Κουγιουμτζής)

·         Στα χρόνια της υπομονής (Στ.Κουγιουμτζής)

·         Άμλετ της Σελήνης (Θ.Μικρούτσικος)

·         Δεν είμαι άλλος (Θ.Μικρούτσικος)

·         Είναι αρρώστια τα τραγούδια (Στ.Ξαρχάκος)

·         Έρημοι σταθμοί (Δ.Τσακνής)

·         Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες (Ηλ.Ανδριόπουλος)

·         Η Διαθήκη (Χρ.Νικολόπουλος)

·         Ποιος τη ζωή μου, ποιος την κυνηγά (Μ.Θεοδωράκης)

·         Το σπίτι γέμισε με λύπη (Χρ.Λεοντής)

·         Στων αγγέλων τα μπουζούκια (Χρ.Νικολόπουλος)

·         Μη χτυπάς σ’ ένα σπίτι κλειστό (Λ.Κηλαηδόνης)

·         Ατέλειωτη εκδρομή (Θ.Γκαϊφύλλιας)

·         Γνωριμία (Θ.Γκαϊφύλλιας)

Ποίηση

·         (2013) Μαύρα μάτια, Μεταίχμιο

·         (2013) Τα λόγια και τα χρόνια, Μεταίχμιο

·         (2010) Ο νοητός λύκος, Μεταίχμιο

·         (2009) Αγρυπνία για το σκοτεινό τρυγόνι στην εκκλησία του προφήτη Ελισσαίου, Εκδόσεις Καστανιώτη

·         (2008) Βλέμματα από την Ελλάδα, Μεταίχμιο

·         (2008) Παραμονή Πρωτοχρονιάς, Άμμος

·         (2006) Το άγγιγμα του χρόνου, Εκδόσεις Καστανιώτη

·         (2006) Το νεκρό καφενείο, Εκδόσεις Καστανιώτη

·         (2005) Ένα καράβι, καραβάκι…, Σχολή Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου

·         (2005) Ο καιρός των χρυσανθέμων, Μεταίχμιο

·         (2004) Ο καιρός των χρυσανθέμων, Μεταίχμιο

·         (2003) Η πόρτα της Πηνελόπης, Γαβριηλίδης

·         (2002) Είναι αρρώστια τα τραγούδια, Εκδόσεις Καστανιώτη

·         (2002) Ο ίσκιος της Αθήνας, Ποταμός

·         (2000) Η γάτα που ήθελε να γίνει πουλί, Ελληνικά Γράμματα

·         (1998) Του Γενάρη το φεγγάρι, Κέδρος [κείμενα, εικονογράφηση]

·         (1997) Ένα καράβι μια φορά, Ωκεανίδα

·         (1997) Το νεκρό καφενείο, Εκδόσεις Καστανιώτη

·         (1994) Το άγγιγμα του χρόνου, Εκδόσεις Καστανιώτη

·         (1987) Αναμνήσεις από την Όπερα, εκδόσεις Γνώση

·         (1983) Το μυστικό πηγάδι, εκδόσεις Γνώση

·         (1980) Μαθήματα μουσικής/Τα ξόρκια,1972 Επανέκδοση από τις εκδόσεις Ύψιλον

·         (1978) Τα όρια του μύθου, εκδόσεις Γνώση

·         (1975) Αγρυπνία για το σκοτεινό τρυγόνι στην εκκλησία του προφήτη Ελισσαίου, Αμοργός

·         (1973) Τα ξόρκια, Ύψιλον

·         (1972) Μαθήματα μουσικής

·         (1962) Συνοικισμός

Πεζογραφία

Μυθιστορήματα

·         (2004) Ο καιρός των χρυσανθέμων, Μεταίχμιο

·         (2006) Η γυναίκα που πέθανε δύο φορές, Μεταίχμιο

·         (2008) Άνθρωπος στο πηγάδι, Μεταίχμιο

·         (2011) Πριν απ’ το ηλιοβασίλεμα, Μεταίχμιο

·         (2016) Φαρμακείον εκστρατείας, Μεταίχμιο

Διηγήματα

·         (1964) Το διευθυντήριο, Φέξης

·         (1965) Η σφαγή

·         (2007) Η μελαγχολία της πατρίδας μετά τις ειδήσεις των οκτώ, Μεταίχμιο

Νουβέλα

·         (1994) Το άγγιγμα του χρόνου, Καστανιώτης

Μαρτυρίες-Ιστορικά

·         (2002) Είναι αρρώστια τα τραγούδια (Ανθολόγηση κειμένων του συγγραφέα. Επιμέλεια σειράς Θανάσης Θ. Νιάρχος), Καστανιώτης

·         (2005) Η δεκαετία του ’60 (μαζί με τον Θανάση Θ. Νιάρχο, Καστανιώτης

·         (2013) Μαύρα Μάτια – Ο Μάρκος Βαμβακάρης και η συριανή κοινωνία στα χρόνια 1905-1920, Μεταίχμιο

Μελέτες-Λευκώματα

·         Το θέατρο στην Ερμούπολη τον εικοστό αιώνα (τέσσερις τόμοι), Δήμος Ερμούπολης.

·         (2002) Ο ίσκιος της Αθήνας: Shadows of Athens (φωτογράφιση Εβίτα Μαχαίρα, μετάφραση Mary Kitroeff, κείμενα Μάνος Ελευθερίου), Ποταμός

Παιδικά

·         Παραμύθια για τον Αυτοκράτορα, Γνώση

·         (1997) Ένα καράβι μια φορά (εικονογράφηση Σοφία Φόρτωμα), Ωκεανίδα

·         (1998) Του Γενάρη το φεγγάρι: Παραμύθια για τους δώδεκα (εικονογράφηση Μάνος Ελευθερίου), Κέδρος

·         (2000) Η γάτα που ήθελε να γίνει πουλί (εικονογράφηση Σοφία Φόρτωμα), Ελληνικά Γράμματα

·         (2005) Ένα καράβι, καραβάκι… (εικονογράφηση Μαθητές Α΄ δημοτικού 2004-2005 σχολής Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου), Εκδόσεις της Σχολής Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου

Θέατρο

·         (2007) Μπλε μελαγχολία. Σας αρέσει ο Μπραμς; Άλτιν (Μάνος Ελευθερίου, Μάρω Δούκα, Μένης Κουμανταρέας), Κέδρος

·         (2010) Ο Γέρος Χορευτής, Μεταίχμιο

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

·         (2013) Ημερολόγιο: Παιδιά του κόσμου, Εκδόσεις Γκοβόστη

·         (2013) Μακρουλάκης, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη

·         (2012) Φύγε για να μείνεις, Οδοιπόρος

·         (2011) Στίχοι στο καβαλέτο, Εκδόσεις Τέχνης «Οίστρος»

·         (2011) Τα ποιήματα του 2010, Κοινωνία των (δε)κάτων

·         (2008) 3.000 χρόνια ελληνική ερωτική ποίηση, Εκδοτική Θεσσαλονίκης

·         (2008) Μαρία Μοντέζ, Αιγόκερως

·         (2007) Μπλε μελαγχολία. Σας αρέσει ο Μπραμς; Άλτιν, Κέδρος

·         (2005) Η δεκαετία του ’60, Εκδόσεις Καστανιώτη

·         (2005) Το Χαλάνδρι που γνώρισα (19 Έλληνες συγγραφείς γράφουν για το Χαλάνδρι), Ευριπίδης

·         (2001) Μια πόλη, ένας συγγραφέας, Μίνωας

·         (1997) Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο (29 ιστορίες που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Τα Νέα»), Αθήνα – Κέδρος

Επιμέλειες του συγγραφέα

·         (1981) Φωτογραφίες και σήματα Ελλήνων και ξένων φωτογράφων της περιόδου 1859-1910, εκδόσεις Γνώση

·         (1993) Ενθύμιο Σύρας φωτογραφίες και καρτ ποστάλ από το 1860-1950, εκδόσεις Γνώση

·         (2000) Νεοκλασική Ερμούπολη, (Επιμέλεια. Φωτογράφιση Παναγιώτης Δενδρινός, Νίκος Δεσύπρης, Ιάκωβος Καρβώνης κ.ά.) Ελληνικά Γράμματα

·         (2001) Ενθύμιον Σύρου: Σύρος ένα νησί – Μια ιστορία (Επιμέλεια. Καρτ ποστάλ και φωτογραφίες του 19ου και του 20ού αιώνα, μετάφραση Sophia Phocas), Ελληνικά Γράμματα

·         (2003) Κοκορέλη, Αργυρώ, Ο Μπαλού στο πάρκο, (εικονογράφηση), Μίλητος

·         (2004/2011) Ερμούπολη, Μια πόλη στη λογοτεχνία (Επιμέλεια Μάνος Ελευθερίου, επιμέλεια σειράς Κώστας Ακρίβος, φωτογράφιση Καμίλο Νόλλας) Μεταίχμιο

in.gr

Eurostat -Ελληνικό Δημόσιο Χρέος: Στο 180,4% του ΑΕΠ -Το υψηλότερο στην ΕΕ

Στο 180,4% του ΑΕΠ ανήλθε το δημόσιο χρέος της Ελλάδας (322,568 δισ. ευρώ) το πρώτο τρίμηνο του 2018, καταγράφοντας αύξηση κατά 11,907 δισ. ευρώ σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2017, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που δόθηκαν στη δημοσιότητα. Τα νέα στοιχεία φανερώνουν για πολλοστή φορά ότι τα κάθε «χρώματος» κυβερνητικά αφηγήματα περί «ελάφρυνσης του χρέους» αποτελούν μια ακόμα απάτη με την οποία το κρέας βαφτίζεται ψάρι.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το πρώτο τρίμηνο του 2018, η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο δημόσιο χρέος στην ΕΕ και ακολουθούν η Ιταλία (133,4%), η Πορτογαλία (126,4%) και το Βέλγιο (106,3%). Το χαμηλότερο επίπεδο δημόσιου χρέους κατέγραψαν η Εσθονία (8,7%), το Λουξεμβούργο (22,2%) και η Βουλγαρία (24,1%).

Σε σχέση με ένα χρόνο πριν (το πρώτο τρίμηνο του 2017), μόνο η Ελλάδα κατέγραψε αύξηση του δημόσιου χρέους (+2,7 ποσοστιαίες μονάδες, ήτοι αυξημένο κατά 11,907 δισ. ευρώ), ενώ 27 κράτη-μέλη κατέγραψαν μείωση του δημόσιου χρέους. Επίσης σε σχέση με το τέταρτο τρίμηνο του 2017, δώδεκα κράτη-μέλη κατέγραψαν αύξηση του δημόσιου χρέους. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στο Βέλγιο (+2,9 ποσοστιαίες μονάδες), στην Ελλάδα (+1,8 ποσοστιαίες μονάδες), στην Ιταλία (+1,6), στη Σλοβενία (+1,4) και στην Τσεχία (+1,1).

Μετά από οκτώ χρόνια άγριας λιτότητας! Τέσσερα μνημόνια, πλήθος μεσοπρόθεσμων προγραμμάτων και αντιλαϊκών εφαρμοστικών νόμων, το χρέος συνεχίζει να αυξάνεται με αλματώδεις ρυθμούς.

Το χρέος σήμερα είναι στα 322,568 δι. ευρώ, στο 180,4% του ΑΕΠ. Το Μάρτιο του 2010, πριν τη προσφυγή στα μνημόνια, το χρέος ήταν στα 310,3 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το Δελτίο Δημοσίου Χρέους και στο 146% του ΑΕΠ της χώρας. Με δεδομένο ότι το ΑΕΠ της Ελλάδας το 2010 ήταν στα 222 δισ. ευρώ, και το 2009 στα 231 δισ. ευρώ, διαπιστώνει εύκολα κανείς ότι παρά την φτωχοποίηση και την εξαθλίωση του εργαζόμενου λαού, το δημόσιο χρέος ανεβαίνει την ανηφόρα.

Το δημόσιο χρέος φουσκώνει αντί να περιορίζεται, παρά τα πολυδιαφημιζόμενα «κουρέματα» (PSI+, «επαναγορά ομολόγων») που τελικά λεηλάτησαν μόνο τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων και άλλων δημόσιων οργανισμών.

Τα στοιχεία για τα επίπεδα χρέους είναι αποκαλυπτικά για την αποτυχία των …«προγραμμάτων διάσωσης» πέντε χρόνια μετά. Αποδεικνύουν ότι τα μνημόνια δεν επιβλήθηκαν για να επιτευχθεί μείωση του ελληνικού χρέους, αλλά για να επιβληθούν οι αντιδραστικές καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις  με στόχο την μείωση μισθών, την πλήρη διάλυση των εργασιακών σχέσεων, την ανατροπή συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, την καρατόμηση παροχών υγεία – πρόνοιας, το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας. 

Το χρέος είναι μεγαλύτερο στο τέλος του α’ τριμήνου του 2018, από όσο ήταν το 2010, όταν ξεκινούσαν τα μνημόνια παρά τις …«ενέσεις σωτηρίας» των δανειστών που έφτασαν τα 240 δισ. ευρώ. Βέβαια οι «ενέσεις», δεν ήταν τίποτα περισσότερο από νέα δάνεια, που φορτώθηκαν στις πλάτες του λαού, την ίδια ώρα που Ευρωπαίοι και ντόπιοι τραπεζίτες αξιοποιούσαν τα χρήματα για διασώσουν τις χρεωκοπημένες τράπεζες τους… 

    

imerodromos.gr

Προς νέα «Τάξιν Πραγμάτων»

Γράφει  ο Κωνσταντίνος Κόλμερ

Η, μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, παλαιά «τάξις πραγμάτων» εστηρίχθη (λίγο ή πολύ) στο ελεύθερο εμπόριο, κυκλοφορία κεφαλαίων και διακίνηση λαθρομεταναστών. Βάσις ισχύος των αρχών αυτών, υπήρξε το ΝΑΤΟ και η αεροναυτική του υπεροχή, όπως ακριβώς το Μεγαρικό Ψήφισμα (*) της αρχαίας Αθήνας θα ήταν αδύνατον δίχως τις 150 τριήρεις του Θεμιστοκλέους.

Εν τούτοις, οι αρχές της «ελευθερίας» απέβησαν εις βάρος της αμερικανικής ισχύος και υπέρ της Κίνας και Ευρωπαϊκής Ενώσεως (κυρίως της Γερμανίας), έως ότου κατέληξαν εις ασυδοσίαν. Με την Αμερική να εξαρτάται οικονομικώς από την αγορά ομολόγων υπό της Κίνας και πολιτικώς από τις καταστρεπτικές επεμβάσεις του ΝΑΤΟ στην Λιβύη, Αφγανιστάν, Ουκρανία και Συρία, πληρώνουσα αύθις και τον λογαριασμόν.

«Εάν διδάσκεσαι από τις ήττες σου, τότε δεν είσαι πραγματικά ηττημένος» όπως είπε ο Ζίγκ Ζιγκλάρ. Συνεπής προς τους ψηφοφόρους του, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπ , απεφάσισε να επιβάλλει δασμούς στα κινεζικά προϊόντα και γερμανικά αυτοκίνητα, να ανεβάσει τα επιτόκια του δολαρίου και να ελέγξει τα οικονομικά του ΝΑΤΟ όπου οι Ευρωπαίοι συστηματικώς «κλέβουν». Παραλλήλως θεώρησε τις οικονομικές κυρώσεις εις βάρος της Ρωσσίας αντιπαραγωγικές και την επάνοδο της στην σύνοδο των ισχυρών αναγκαία, διότι κατά τον Νικολό Μικιαβέλι, «φίλος» είναι ο «εχθρός» των «αντιπάλων σου» (ΕΕ και Κίνα).

Η πολιτική του Τράμπ είναι προς την σωστή κατεύθυνση έστω και αν βάλλεται από το διεθνές κατεστημένο και την αμερικανική «ελίτ», που δικαίως αισθάνονται ότι απειλούνται τα προνόμια των. Εξ ού και η λυσσαλέα καταφορά των εναντίον του. Εάν η πολιτική Τράμπ δεν ματαιωθή από τις γνωστές συνωμοσίες, εγχώριες και διεθνείς, τότε θα πρόκειται για την καθιέρωση νέα τάξεως πραγμάτων, δεδομένου ότι στηρίζεται στην ισχύ 19 Αμερικανικών αεροπλανοφόρων, που δεν τα διαθέτουν οι μερκαντιλιστές του Πεκίνου και Βερολίνου.

Η ευκαιρία για την Ελλάδα

Διά την χώρα μας, άκρως πληγείσα υπό της παλαιάς τάξεως πραγμάτων (λχ. τα λιμάνια της εκχωρηθέντα στους Κινέζους και τα αεροδρόμια εις Γερμανούς), η νέα τάξις πραγμάτων αποτελεί ευκαιρία και συνάμα πρόκληση. Λ.χ. επιτρέπει την απεξάρτηση της από την Ρωσσική Γκάζπρομ εφ΄ όσον αφορά στην είσοδο του Αμερικανικού φυσικού αερίου εκ σχιστολίθων στην ελληνική αγορά και στη νέα στρατηγική των ΗΠΑ της ΝΑ Μεσογείου (Ισραήλ, Αίγυπτος). Θα βοηθήσει στην χάραξή της ελληνικής ΑΟΖ (αποκλειστικής οικονομικής ζώνης) οπότε θ’ανακόψει τις επεκτατικές τάσεις του νεοσουλτάνου της Αγκύρας.

Όταν μάλιστα ο Τράμπ πρότεινε στον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν να φύγει από τον θανάσιμο εναγκαλισμό της Ευρωγερμανικής Ενώσεως παρέσχε μία εναλλακτική διέξοδο στις μικρές χώρες όπως η ιδική μας, που υποφέρουν από «πρωτογενή πλεονάσματα (3,5% του ΑΕΠ) και πλησμονή λαθρομεταναστών (άνω του ενός εκατομμυρίου). Δεν είναι μονόδρομος η παλαιά τάξις πραγμάτων που τόσον πολύ έβλαψε τον ελληνικό λαό. Μπορεί να ελπίζει στην νέα, αρκεί το εθνικό συμφέρον πολιτικώς να προηγείται : Mutatis mutandis «Πρώτη η Ελλάς» , καθ’ α δίδαξε ο πρόεδρος Τράμπ για την Αμερική.

(*) Με το ψήφισμα αυτό, η Εκκλησία του Δήμου απαγόρευσε τις εξαγωγές των Μεγάρων από τον Πειραιά και την Ελευσίνα, που απετέλεσε αφορμή του Πελοποννησιακού πολέμου

Ο αιώνιος Νέλσον Μαντέλα

Συμπληρώνεται σήμερα ένας αιώνας από τη γέννηση του Νέλσον Μαντέλα, ενός πραγματικού θρύλου του σκληρού αγώνα των μαύρων Νοτιοαφρικανών ενάντια στο ρατσιστικό, στυγνό καθεστώς του Απαρτχάιντ. Μπορεί για την πλειονότητα του κόσμου να θεωρείται κάτι σαν “μαύρος Γκάντι”, όπως θα δούμε ωστόσο οι μορφές πάλης που επέλεξε δεν εναρμονίζονταν μόνο με τη λογική της μη βίας, αλλά προσαρμόζονταν στις εκάστοτε συνθήκες, μην αποκλείοντας την ένοπλη δράση.

Ο Νέλσον Ρολιχλάχλα Μαντέλα, γεννήθηκε στις 18 Ιούλη 1918 σε ένα χωριό κοντά στην Ουμτάτα της Ν. Αφρικής. Ο πατέρας του ήταν υπαρχηγός της φυλής Τεμπού και έφυγε από τη ζωή όταν ο Μαντέλα ήταν εννιά χρονών. Υπήρξε μαθητής σχολείου μεθοδιστών, όπου ήρθε σε επαφή με την βρετανική κουλτούρα, που συνεχίστηκε και κατά τη φοίτησή του σε ιεραποστολικό κολέγιο στο Φορτ Χέρ, το μόνο ανώτερο ίδρυμα ανοιχτό στους έγχρωμους Νοτιοαφρικανούς. Από φοιτητής ξεκίνησε την πολιτική του δράση, μπαίνοντας το 1940 επικεφαλής φοιτητικής απεργίας, κάτι που του στοίχισε την αποβολή του απο το κολέγιο. Λόγω οικογενειακών δυσκολιών μετακόμισε στο Γιοχάνεσμπουργκ. Εργάστηκε για λίγο ως επιστάτης σε χρυσωρυχείου, όπου ήρθε σε επαφή με τις άθλιες συνθήκες εργασίας των εργατών. Αργότερα βρήκε θέση σε δικηγορικό γραφείο και αποφοίτησε δι’αλληλογραφίας από τη νομική.

Το 1944 γνώρισε την πρώτη του σύζυγο, αλλά ο γάμος τους σύντομα διαλύθηκε. Την ίδια χρονιά γίνεται μέλος του ANC, δηλαδή του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου που θα έπαιζε τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην κατάργηση του απαρτχάιντ μερικές δεκαετίες αργότερα. Μαζί με τους συναγωνιστές του Γουόλτερ Σισούλου, Άντον Λεμπέντε και Όλιβερ Τάμπο ίδρυσε την οργάνωση νεολαίας του κόμματος, που ασκούσε κριτική στο ANC για το παρωχημένο του πρόγραμμα. Στόχος των νεολαίων ήταν να μετατραπεί το Κογκρέσο σε μαζική οργάνωση, με τη στήριξη αγροτών, εργατών και υπαλλήλων. Ο Μαντέλα αναδείχθηκε το 1947 σε γραμματέα της οργάνωσης χάρη στη σκληρή και ακαταπόνητη εργασία του.

Όταν το ρατσιστικό “Εθνικό Κόμμα” κέρδισε τις εκλογές του 1948, το μποϋκοτάζ, η απεργία και η πολιτική ανυπακοή υιοθετήθηκαν ως μέτρα πάλης στο πρόγραμμα του ANC, με συμμετοχή του Μαντέλα στη σύνταξή του. Με την ευκαιρία της 300 επετείου από την άφιξη των πρώτων Ευρωπαίων εποίκων στη χώρα στις 6 Απρίλη 1962, το Κογκρέσο κάλεσε σε μαζικές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας. Ο Μαντέλα πρωτοστάτησε στη διοργάνωσή τους, κάτι που του στοίχισε φυλάκιση και καταναγκαστικά έργα εννέα μηνών.

Μετά την αποφυλάκισή του άνοιξε δικηγορικό γραφείο μαζί με τον Όλιβερ Τάμπο στο Γιοχάνισμπουργκ και αναδείχθηκε σε πρόεδρο της νεολαίας του Κογκρέσου. Η δράση του συνεχίστηκε, με συνέπεια να συλληφθεί επανειλημμένα. Το 1958 παντρεύτηκε τη συναγωνίστριά του Γουίνι Νομζάμο Μαντικιζέλα, με την οποία έμειναν μαζί για πολλές δεκαετίες. Το 1960 το ANC απαγορεύτηκε μετά το μακελειό έξω από το αστυνομικό τμήμα του Σάρπβιλ, όπου 69 μαύροι διαδηλωτές βρήκαν το θάνατο από αστυνομικά πυρά.

Η οργάνωση και ο Μαντέλα πέρασαν στην παρανομία και παράλληλα πρωταγωνίστησε στην ίδρυση της ένοπλης πτέρυγας του Κοκγρέσου (Umkhonto we Sizwe). Ταξίδεψε μυστικά στην Αλγερία, όπου έλαβε εκπαίδευση στον ανταρτοπόλεμο. Μετά την επιστροφή του συνελήφθη και καταδικάστηκε σε 5 χρόνια φυλάκισης, ενώ το 1964 καταδικάστηκε σε ισόβια για τρομοκρατία, προσπάθεια ανατροπής του καθεστώτος και κομμουνιστικές δραστηριότητες. Οι σχέσεις του με το κομμουνιστικό κίνημα φημολογούνταν για χρόνια, επιβεβαιώθηκαν ωστόσο μόνο μετά το θάνατό του το 2013, όταν Νοτιαφρικανικό κομμουνιστικό κόμμα εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία ανέφερε: “Όταν συνελήφθη τον Αύγουστο του 1962 ο Νέλσον Μαντέλα δεν ήταν απλώς μέλος του παράνομου Νοτιοαφρικανικού ΚΚ, αλλά ήταν και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματός μας. Για μας, τους κομμουνιστές της Νότιας Αφρικής, ο σ. Μαντέλα πάντα θα συμβολίζει την τεράστια συμβολή του ΝΑΚΚ στον απελευθερωτικό αγώνα μας (…) Μετά από την αποφυλάκισή του το 1990, ο σ. “Μαντίμπα” ήταν ένας πολύ καλός και στενός φίλος των κομμουνιστών μέχρι το τέλος των ημερών του”. O ίδιος βέβαια δεν μπορεί να χαρακτηριστεί μαρξιστής-λενινιστής, και η συμμαχία του με τους κομμουνιστές της χώρας είχε πιθανότατα περισσότερο τακτικό, παρά ιδεολογικό χαρακτήρα. Ο ίδιος σε κάποια από τις δίκες του, ερωτηθείς αν ήταν κομμουνιστής, απάντησε : “ Αν με τον όρο “κομμουνιστής” εννοείται μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος και άνθρωπο που πιστεύει στη θεωρία του Μαρξ, του Ένγκελς του Λένιν και του Στάλιν, που ακολουθεί αυστηρά την πειθαρχία του κόμματος, δεν έγινα κομμουνιστής”.

Από το 1964 ως το 1982 φυλακίστηκε στις διαβόητες φυλακές του Ρόμπεν Άιλαντ και μεταφέρθηκε αργοτερα στις φυλακές υψίστης ασφαλείας του Πόλσμουορ  το 1988, όταν και μεταφέρθηκε στις φυλακες Βίκτορ Βέρστερ μετά από θεραπεία για φυματίωση. Παρά το τεράστιο διεθνές κίνημα αλληλεγγύης υπέρ του, την ίδια χρονιά ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρήγκαν τον χαρακτήριζε “τρομοκράτη”. Η νοτιοαφρικανική κυβέρνηση κατά διαστήματα του πρότεινε να αποφυλακιστεί με προϋπόθεση πολιτικές παραχωρήσεις και την αποκήρυξη της βίας. Ο ίδιος αρνήθηκε, λέγοντας πως μόνο οι ελεύθεροι άνθρωποι μπορούσαν να μπαίνουν σε διαπραγματεύσεις, κάτι που ο ίδιος δεν ήταν, ως φυλακισμένος.

Το Φλεβάρη του 1990 ο πρόεδρος της Ν. Αφρικής ντε Κλερκ απελευθέρωσε τον Μαντέλα που τον επόμενο χρόνο αναδείχθηκε σε πρόεδρο του ΑNC, το οποίο δεσμεύτηκε σε παύση της βίας και μπήκε σε διαπραγματεύσεις για την άρση του καθεστώτος του Απαρτχάιντ, που καταργήθηκε οριστικά σε θεσμικό επίπεδο τον Αύγουστο του 1991. Το 1994 εκλέχθηκε πρώτος μαύρος πρόεδρος της χώρας, ενώ ένα χρόνο πριν μαζί με τον ντε Κλερκ είχαν παραλάβει το Νόμπελ Ειρήνης. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός πως τον Οκτώβρη του 2002 παρέλαβε με καθυστέρηση 12 ετών το “Βραβείο Λένιν”, που του είχε απονεμηθεί το 1990, αλλά η τελετή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ λόγω διάλυσης της ΕΣΣΔ. Ο Μαντέλα δεν παρέμεινε πολλά χρόνια στην προεδρία της χώρας, καθώς παρέδωσε το αξίωμα στον Τάμπο Μπέκι το 1997.

Η φήμη του ωστόσο συνέχισε να μεγαλώνει και βάσει δημοσκόπησης γαλλικού ινστιτούτου το 2005, Γάλλοι, Γερμανοί και Βρετανοί ερωτηθέντες τον ανακήρυξαν σε “σημαντικότερο πρόσωπο της διεθνούς σκηνής”. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε με κοινωφελές έργο, ιδίως μέσω του ιδρύματος Νέλσον Μαντέλα που ιδρύθηκε το 1999. Η τελευταία του δημόσια εμφάνιση ήταν στο Γιοχάνεσμπουργκ κατά την τελετή λήξης του Μουντιάλ της Νοτίου Αφρικής. Άφησε την τελευταία του πνοή κοντά στο Γιοχάνεσμπουργκ στις 5 Δεκέμβρη 2013, και η κηδεία του κατακλύστηκε από κόσμο και ηγέτες από όλο τον κόσμο, που απέτισαν τον ύστατο φόρο τιμής σε μια από τις εμβληματικότερες φυσιογνωμίες του 20ου αιώνα.

 katiousa.gr

    

Παραδοχές Μητσοτάκη: Τελειώνουν τα Μνημόνια - Θα σεβαστώ τη συμφωνία με την ΠΓΔΜ

Ενας «άλλος» Κυριάκος Μητσοτάκης εμφανίστηκε σε συνέντευξή του στη γερμανική εφημερίδα Suddeutsche Zeitung. Σε αντίθεςη με τους μέχρι τώρα ισχυρισμούς του για τέταρτο μνημόνιο βάσει των οποίων εξαπέλυε και επίθεση σε κυβέρνηση και ευρωπαίους αξιωματούχους, ο πρόεδρος της ΝΔ παραδέχθηκε πως ολοκληρώνεται το Μνημόνιο και πλέον υπάρχει ευελιξία, ενώ παράλληλα δήλωσε πως θα σεβαστεί τη συμφωνία με την ΠΓΔΜ αν αυτή ψηφιστεί.

Ειδικότερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε πως «στις 20 Αυγούστου λήγει το τρίτο και τελευταίο πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας και χρειαζόμαστε μια νέα κυβέρνηση που θα οδηγήσει τη χώρα στο μέλλον». «Όσο ταχύτερα γίνουν οι εκλογές, μετά τη λήξη του 3ου προγράμματος, τόσο το καλύτερο. Η κυβέρνηση Τσίπρα δεν έχει τίποτε να προσφέρει στη χώρα», πρόσθεσε.

Συνεχίζοντας περιέγραψε με μελανά χρώματα τη σημερινή κατάσταση στην οικονομία: «Η οικονομία δεν αναπτύσσεται με εξαίρεση τον τομέα του τουρισμού. Και κανείς δεν μιλά για το ιδιωτικό χρέος, το οποίο έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 50% τα τελευταία τρία χρόνια, από 80 δισ. σε 130. Αναφέρομαι στα χρέη των πολιτών στην εφορία, τα ασφαλιστικά ταμεία και τις τράπεζες. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που έχουν χάσει την ελπίδα. Οι άνθρωποι δεν θα αισθανθούν καμία πραγματική αλλαγή. Οι φόροι ήταν και παραμένουν πολύ υψηλοί. Οι συντάξεις θα περικοπούν για άλλη μια φορά. Το έχει άλλωστε συμφωνήσει αυτό ο κ. Τσίπρας. Συνεπώς, δεν υπάρχει καμία αισιοδοξία».

Απαντώντας για τη μείωση της φορολογίας ο Κυριάκος Μητσοτάκης λέει: «Θα τηρήσουμε τους δημοσιονομικούς στόχους που έχουν συμφωνηθεί με τους πιστωτές. Αλλά υπάρχουν περιθώρια ευελιξίας... Ο δικός μου στόχος είναι να δημιουργήσουμε ένα μικρότερο αλλά πιο αποτελεσματικό κράτος. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, υπερφορολογώντας την οικονομία, συσσώρευσε το υπερπλεόνασμα. Είναι δίκαιο να επιστρέψουμε αυτά τα χρήματα στην πραγματική οικονομία... Θα μειώσω φόρους και θα αναμένω μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση». Σε ερώτηση για το αν μικρότερο κράτος, σημαίνει και άλλες απολύσεις, ο πρόεδρος της ΝΔ λέει; «Όχι. Σημαίνει ότι θα προσλαμβάνουμε λιγότερους ανθρώπους από αυτούς που συνταξιοδοτούνται. Και θα μειώσουμε τον αριθμό των συμβασιούχων».

Για το μεταναστευτικό λέει ότι «μια συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας δεν θα λύσει όλα τα προβλήματα. Άλλωστε αυτή θα αφορά μικρό αριθμό ανθρώπων. Το πιο σημαντικό είναι ότι ο κ. Τσίπρας αδιαφορεί για την προστασία των συνόρων της ΕΕ». Προσθέτει ότι η «συμφωνία του Δουβλίνου έχει χρεοκοπήσει. Χρειαζόμαστε μια νέα».

Για το Μακεδονικό λέει: «Έχω καταστήσει σαφές ότι δεν θεωρώ καλή αυτή τη συμφωνία. Η Νέα Δημοκρατία θα την καταψηφίσει, όποτε κι αν αυτή έρθει προς ψήφιση. Αλλά προφανώς οφείλω να τη σεβαστώ ως εθνική δέσμευση της Ελλάδας εφόσον αυτή κυρωθεί από το ελληνικό κοινοβούλιο… Αν είχαμε διαπραγματευθεί εμείς, θα αναζητούσαμε διαφορετική λύση. Η κυβέρνηση έχει παραχωρήσει στον βόρειο γείτονά μας κάτι που καμία άλλη ελληνική κυβέρνηση δεν θα διανοούνταν να κάνει: να αναγνωρίσει «μακεδονική εθνότητα» και «μακεδονική γλώσσα» παρά το γεγονός ότι η χώρα θα ονομαστεί «Βόρεια Μακεδονία». Αυτό είναι παράδοξο».

Για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις αναφέρει: «Η Τουρκία πρέπει να σέβεται το διεθνές δίκαιο. Για παράδειγμα, δεν πρέπει να κρατάει ομήρους τους δύο Έλληνες που εισήλθαν κατά λάθος σε τουρκικό έδαφος μία ομιχλώδη μέρα του Μαρτίου. Αυτό δεν αποτελεί ένδειξη σχέσεων καλής γειτονίας».

«Καλωσορίζουμε τον επώδυνο συμβιβασμό Μητσοτάκη με την πραγματικότητα»

«Για ακόμη μία φορά ο κ. Μητσοτάκης εκτίθεται διεθνώς. Αφού έβγαλε ψεύτες τη μισή Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το σύνολο των θεσμών, επιμένοντας πως η χώρα δήθεν εισέρχεται σε τέταρτο μνημόνιο, μιλώντας σήμερα στη Suddeutsche Zeitung άφησε κατά μέρος τις ασυναρτησίες και δήλωσε πως στις 20 Αυγούστου λήγει το τρίτο και τελευταίο πρόγραμμα διάσωσης για την Ελλάδα» σημειώνει το Μέγαρο Μαξίμου. «Καλωσορίζουμε τον επώδυνο συμβιβασμό του κ. Μητσοτάκη με την πραγματικότητα» καταλήγει η ανακοίνωση.

tvxs.gr

Λέξεις στο κενό

Του Παντελή Μπουκάλα

Φυλλομετρούσα εφημερίδες και ίσως από ζήλια, η τηλεόραση εξαπέλυσε το αιχμηρό θραύσμα της: «Παρά τα μέτρα στο Παρίσι, που ήταν αρκετά δρακόντεια, δεν έλειψαν τα επεισόδια στους εορτασμούς για το τρόπαιο του Μουντιάλ». Ωστε τελικά η «ολίγον έγκυος» είναι υπαρκτό πλάσμα; Οχι γέννημα του σαρκασμού; Ετσι φαίνεται. Αφού υπάρχουν μέτρα που η πνευματική μας χαλαρότητα τα χαρακτηρίζει «αρκετά αυστηρότατα», γιατί οι «ολίγον έγκυες» να ζουν μόνο στη χώρα του καλαμπουριού; Ο κόσμος βέβαια δεν χάνεται με τέτοιες ακυρολεξίες. Αντέχει. Εδώ δεν χάθηκε ούτε καν ακούγοντας κομματάρχες να συγχέουν την εθνότητα, την εθνικότητα και την ιθαγένεια και να επιμένουν αυτοεπαιρόμενοι, παρότι τους υποδείχθηκε το πονηρό σφαλματάκι τους.

Αλίμονο αν γνωρίζαμε την ετυμολογία όλων των λέξεων που χρησιμοποιούμε. Κομπιούτερ θα ήμασταν, κινητά λεξικά, όχι ανθρώπινοι οργανισμοί. Εν πάση περιπτώσει, κάθε επάγγελμα έχει το ιδιόλεκτό του, τα κλισέ, τις εμμονές του. Στο δημοσιογραφικό ιδιόλεκτο τα «δρακόντεια μέτρα» είναι προσφιλές κλισέ. Μα στο αστυνομικό ρεπορτάζ, μα στο αθλητικό ή το πολιτικό, το συναντάμε συχνά. Και κάποια στιγμή πιάνουμε το νόημά του εκ των συμφραζομένων.

Είναι ανάγκη να ξέρουμε την ιστορία του αρχαίου νομοθέτη Δράκοντα για να έχουμε το ελεύθερο να το χρησιμοποιήσουμε; Χρήσιμο θα ήταν, αλλά όχι υποχρεωτικό, εκτός κι αν δίνουμε εξετάσεις. Σαν δημοσιογράφοι πάντως δίνουμε εξετάσεις καθημερινά, ή έτσι θα ’πρεπε να νιώθουμε. Και επειδή τα λεγόμενα ή τα γραφόμενά μας ενδέχεται να έχουν αξία παραδείγματος για κάποιον μαθητή ή δάσκαλο, οπότε θα τον πάρουμε στον λαιμό μας αν λαθεύουμε, δεν θα ’ταν κακό να νιώθουμε λιγότερο σίγουροι για τις γνώσεις μας. Και ν’ ανοίγουμε μια στο τόσο εγκυκλοπαίδεια ή λεξικό. Οι λεξικογράφοι, πάντως, οφείλουν να αναθεωρούν συχνά τους ορισμούς τους. Η επιμονή τους λ.χ. να ερμηνεύουν τον «προπηλακισμό» ως «εξύβριση» δείχνει ότι δεν παρακολουθούν τηλεόραση. Η απλή εξύβριση δεν σε στέλνει στο νοσοκομείο. Κι όμως, ο ρεπόρτερ επέμενε: «Παίχτες της ομάδας “Σόλων” του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών προπηλάκισαν τον διαιτητή του αγώνα με τους δικηγόρους της Θεσσαλονίκης. Τον έστειλαν στο νοσοκομείο με αμυχές και μώλωπες». Ξέραμε πως η δικηγορική γλώσσα είναι οξεία, αλλά εδώ πια αποδεικνύεται μαχαίρι δίκοπο.

Και του «κήνσορα» το νόημα άλλαξε. «Η Βραζιλία βιάστηκε να εμφανίσει τον Νεϊμάρ σαν νέο κήνσορα του ποδοσφαίρου», απεφάνθη αθλητικός ρεπόρτερ. Μήπως καίσαρα;